Planinarski klub

Policajac - Josif Pančić

2008

JOSIF PANČIĆ

 

     

Josif Pančić se rodio 5. 04. 1814. godine u selu Ugrine, opština Bribir kod Vinodolskog u porodici doseljenika iz Hercegovine. Još u toku školovanja pokazao je veliko interesovanje za prirodne nauke, ali je na njegovo opredeljenje u tom pravcu naročito uticalo vreme provedeno na studijama medicine. Tada uspeva da sakupi i obradi veoma bogatu zbirku biljaka, što mu kasnije služi za dalje proširivanje znanja. Medicinski fakultet završava 1842. godine u Pešti doktorskom disertacijom sa temom iz botanike.

U toku prve tri godine lekarske prakse u Budimu i severnom Banatu proširuje svoj herbarijum i prikuplja svoju zbirku minerala iz oblasti Vojvodine i Karpata. Godine 1845. odlazi u Beč radi proučavanja i upoređivanja prikupljenog materijala u Prirodnjačkom muzeju i tu doživljava sudbonosni susret za Vukom Karadžićem. Uočivši u njemu izvanrednog stručnjaka prirodnjaka i rodoljuba Vuk ga nagovara da ode u Srbiju.

Pančić je u Srbiju došao maja 1846. godine i prve godine službovanja proveo radeći kao lekar u Jagodini i Kragujevcu. Uz rad nalazio je vremena da pravi šire ekskurzije radi prikupljanja i obrade uzoraka flore i faune tog kraja. Godine 1853. pozvan je za profesora na Liceju, a kasnije Velikoj školi u Beogradu. Tu je sve do 1884. godine predavao botaniku, mineralogiju, zoologiju i agronomiju i šest puta bio rektor Velike škole. Godine 1887. izabran je za prvog predsednika Srpske akademije nauka i na toj funkciji ostaje do smrti.

Enciklopedijski obrazovan, sa izvanrednim poznavanjem prirodnih nauka, služeći se odlično znanjem šest stranih jezika, Pančić je svu svoju energiju izraženu dugogodišnjim radoma upotrebio za otkrivanje prirodnih bogatstava različitih krajeva naše zemlje i ostalih zemalja Balkanskog poluostrva. Rezultate svog truda izložio je u oko 30 štampanih dela na srpskom, nemačkom, mađarskom i italijanskom jeziku.

Kao botaničar svetskog glasa najbolje je proučio floru Srbije i Balkanskog poluostrva. Dao je detaljan opis i mesto nalazišta za 2442 vrste biljaka u Srbiji, od čega je 12 vrsta do tada bilo potpuno nepoznato. Istražio je 9 novih vrsta biljaka u Crnoj Gori i 20 novih vrsta u Bugarskoj. Osnovao je i uredio prvu Botaničku baštu u Srbiji, a njegova zbirka biljaka pod imenom `Pančićev herbarijum` predstavlja i danas osnovu za proučavanje flore celog Balkanskog poluostrva.

Pančićeva radoznalost kao naučnika nije se zadržala samo na ovome. Izvršio je veoma opsežna istraživanja faune Srbije i napisao veoma dragocena dela u kojima je dao opis, način života, rasprostranjenost i ekonomski značaj velikog broja vrsta riba, ptica i insekata u Srbiji.

Posebno zanimljiva su njegova mnogobrojna studijska putovanja po Srbiji, Crnoj Gori i Balkanskom poluostrvu. Godine 1856. Pančić sa pet studenata organizuje prvo veliko putovanje koje je trajalo 49 dana od Beograda kroz zapadne krajeve Srbije do Kopaonika. Kasnije je to ponovio u drugim krajevima Srbije još pet puta, izučavajući sa svojim studentima na tim pohodima floru i faunu tih krajeva.

Interesantna je i nama planinarima u najboljim godinama veoma bliska anegdota sa jednog od Pančićevih putovanja. Kada se radi svojih istraživanja 1873. godine uputio u Crnu Goru, Knjaz Nikola mu je dodelio jednog perjanika da ga svuda prati. Videvši ga perjanik reče: «Zar ovi suvi striko da se penje na Durmitor i na Bijelu Goru, bogumi će do Ostroga umrijeti». A kada su se vratili isti perjanik je govorio: «Izgibosmo hodeći za njim, niđe ga stići, ide uzbrdo i nizbrdo kao koji Crnogorac.

Na ovim putovanjima Pančić je svojim učenicima usadio klicu istraživačke strasti i ljubavi prema prirodi i na taj način postao začetnik organizovanog planinarstva u Srbiji. Učenici su kasnije širili njegove ideje organizujući ekskurzije u prirodi, okupljajući oko sebe mlade i izgrađujući njihov pozitivan stav prema prirodi. Mnogi od njih su se školovali po metropolama Evrope i odatle donosili ideje i iskustva o organizovanom radu planinara da bi najzad 1901. godine u Beogradu osnovali Srpsko planinarsko društvo.

 

Pančić je umro 25. 02. 1888. godine sa željom da bude sahranjen, kako je govorio, na planini lepotici Kopaoniku, što tada nije ispunjeno. Planinari Srbije su 1951. godine izgradili mauzolej na najvišem vrhu Kopaonika i prenevši njegove posmrtne ostatke u mauzolej ispunili ovu poslednju želju velikana naše nauke, ljubitelja prirode i planina i prvog srpskog planinara.